Θεραπεία μέσω τέχνης - Art therapy

 Art Therapy – θεραπεία μέσω τέχνης για παιδιά και εφήβους

Η θεραπεία μέσω τέχνης, όπως αναφέρει η Βρετανική Ένωση Θεραπευτών Τέχνης (https://baat.org/art-therapy/what-is-art-therapy/), είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που εκτελείται από ειδικά εκπαιδευμένους θεραπευτές τέχνης. Το κύριο μέσο έκφρασης είναι η τέχνη, η οποία χρησιμοποιείται με σκοπό να εξωτερικευτούν σύνθετες σκέψεις και συναισθήματα που δεν είναι εύκολο να εκφραστούν λεκτικά˙ όπως συμβαίνει σε μια τραυματική εμπειρία. Στόχος της καλλιτεχνικής δημιουργίας είναι «να μειώσει τη δυσφορία και να βελτιώσει την κοινωνική, συναισθηματική και ψυχική υγεία, προωθώντας τη διορατικότητα, την αυτοσυμπόνια, την αίσθηση της υπευθυνότητας και της αυτοεκτίμησης». Απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες και είναι κατάλληλη για κάθε στάδιο της ζωής του ανθρώπου, καλλιεργώντας εύφορο έδαφος για ανάδειξη και έκφραση σύνθετων συναισθημάτων σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον.

Στη θεραπεία μέσω τέχνης δε μας ενδιαφέρει η τεχνική που θα χρησιμοποιηθεί ή το αισθητικό αποτέλεσμα του τελικού προϊόντος, ούτε χρειάζεται να υπάρχει εξοικείωση ή προηγούμενη εμπειρία με τα υλικά. Μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον η ελεύθερη ενασχόληση με τα υλικά και η δημιουργία προσφέρουν ένα νέο λεξιλόγιο που θα βοηθήσει στην κατανόηση σκέψεων και συναισθημάτων και στη σταδιακή έκφραση αυτών.

Μετά την πρόκληση της πανδημίας του Covid-19 και μιας περιβαλλοντικής κρίσης που βιώνεται όλο και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια, ερχόμαστε αντιμέτωπες/οι με πολύπλοκα συναισθήματα. Περισσότερο δε, τα παιδιά που δεν είναι εύκολο να διακρίνουν τα συναισθήματά τους και δε διαθέτουν ακόμα μια πλούσια λεκτική φαρέτρα. Μάλιστα, σύμφωνα με το Children’s Commissioner (2021) και το Children’s Society (2020), ένα στα πέντε παιδιά αισθάνονται δυστυχισμένα μετά την πανδημία. Ακόμα, αρκετές επιστημονικές μελέτες  (Berry & Peel, 2015. Patrick et al., 2023. Searle & Gow, 2010) επιβεβαιώνουν το υψηλότερο ποσοστό οικολογικού άγχους στα παιδιά και στους νέους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να έρχονται αντιμέτωπα με συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης επηρεάζοντας την ψυχική τους υγεία.

Η θεραπεία μέσω τέχνης έρχεται και μας δίνει μια μοναδική και νέα επιλογή για τη συμμετοχή συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου που βελτιώνουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τις πληροφορίες, ενσωματώνει εξωτερικά και εσωτερικά δεδομένα και αναπτύσσει νέες αποτελεσματικές εγκεφαλικές συνδέσεις, μια διαδικασία που ονομάζεται «νευροπλαστικότητα» (Konopka, 2014). Μια διαδικασία εξαιρετικά χρήσιμη στη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων καθότι ενεργοποιεί τη φαντασία και μας επιτρέπει να καθίσουμε με τα συναισθήματά μας, να τα αναγνωρίσουμε και στη συνέχεια να τα μεταμορφώσουμε (O'Connor, 2021). Επιπλέον, η θεραπεία μέσω τέχνης διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ενίσχυση και προαγωγή τόσο της ανθρώπινης υγείας όσο και της πλανητικής, καλλιεργώντας αισθήματα αμοιβαιότητας και σεβασμού προς τη φύση˙ απομακρύνοντάς μας από μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση και συνδέοντάς μας με το φυσικό μας περιβάλλον (Moula et al., 2025).